Gerilim Giderme (Stres Relief · 550-650 °C)
Parçanın içinde biriken gerilmeleri boşaltan işlem. Ölçüsü tutan bir parçanın raflarda ya da işleme sırasında neden eğrildiğinin cevabı çoğu zaman budur.
- Sıcaklık
- 550 - 650 °C (çelik)
- Sertliğe etkisi
- Neredeyse yok
- Soğutma
- Fırında yavaş
- Amaç
- Sonraki adımda çarpılmayı önlemek
Kaynak, kaba talaş kaldırma, doğrultma ve döküm gibi işlemler parçanın içinde gerilme bırakır. Bu gerilmeler dengede durduğu sürece görünmez; ama malzeme kaldırıldığında ya da parça ısındığında denge bozulur ve parça hareket eder.
Gerilim giderme tavında parça 550-650 °C'ye ısıtılır, bir süre tutulur ve fırında yavaşça soğutulur. Bu sıcaklıkta malzeme mikro ölçekte gevşer, iç gerilmeler büyük ölçüde boşalır. Faz dönüşümü olmadığı için sertlik ve yapı değişmez.
Doğru zamanlama önemlidir: işlem, gerilme yaratan adımdan sonra ve hassas işlemeden önce yapılmalıdır. Kaba işleme ve kaynak sonrası uygulanan bir gerilim giderme, finiş işlemede ölçünün oturmasını sağlar.
Gerilim Giderme hangi durumlarda tercih edilir?
- Kaynaklı konstrüksiyonlarda, hassas işleme öncesi
- Kaba talaş kaldırıldıktan sonra, finiş işlemeden önce
- Kalıp plakalarında sertleştirme öncesi
- Döküm parçalarda işleme öncesi
- Doğrultma yapılmış millerde
- Parça işleme sırasında ya da sonrasında çarpılıyorsa
Teknik künye
| Sıcaklık (çelik) | 550 - 650 °C |
|---|---|
| Tutma süresi | Et kalınlığı başına yaklaşık 1 saat / 25 mm |
| Soğutma | Fırında kontrollü, yavaş |
| Sertlik değişimi | Neredeyse yok (ıslah menevişinin altında kalmalı) |
| Ölçü değişimi | Küçük; gerilme boşaldığı için hafif hareket olur |
| Alüminyumda | 200 - 250 °C |
Hangi aşamada uygulanmalı?
Gerilim giderme her zaman "gerilme yaratan işlemden sonra, hassas işlemden önce" yapılır.
| Durum | Sıra | Kazanç |
|---|---|---|
| Kaynaklı konstrüksiyon | Kaynak → gerilim giderme → işleme | İşlenen yüzeyler ölçüde kalır |
| Büyük talaş kaldırma | Kaba işleme → gerilim giderme → finiş | Finişte parça hareket etmez |
| Kalıp plakası | Kaba freze → gerilim giderme → sertleştirme | Sertleştirme çarpılması azalır |
| Döküm parça | Döküm → gerilim giderme → işleme | Ölçü kararlılığı |
| Doğrultulmuş mil | Doğrultma → gerilim giderme | Zamanla geri eğilmez |
Uygun malzemeler
| Malzeme | Kullanım alanı |
|---|---|
| S235 / S355 yapı çeliği | Kaynaklı şase ve konstrüksiyonlarda en yaygın. |
| C45, 42CrMo4 | Kaba işleme sonrası; ıslah menevişinin altında sıcaklık seçilir. |
| Kalıp çelikleri (1.2379, 1.2344) | Kaba işleme sonrası, sertleştirme öncesi standart adım. |
| Döküm (GG, GGG) | Ölçü kararlılığı için işleme öncesi. |
| Alüminyum | 200-250 °C'de; işlenmiş plakalarda çarpılmayı azaltır. |
İşlem adımları
- Sıcaklık seçimiMalzeme ve önceki ısıl işleme göre sıcaklık belirlenir; ıslah menevişinin altında kalınır.
- Kontrollü ısıtmaParça yavaş ısıtılır; ani ısıtma yeni gerilme yaratır.
- TutmaEt kalınlığına göre süre boyunca sıcaklıkta tutulur.
- Fırında soğutmaYavaş soğutma şarttır; havada hızlı soğutma yeni gerilme bırakır.
- KontrolSertlik değişmediği doğrulanır, ölçü kontrolü yapılır.
Parça tasarlarken dikkat edilecekler
- Gerilim giderme sertliği düşürmez, ama ıslah edilmiş bir parçada sıcaklık menevişin üzerine çıkarsa sertlik düşer. Parçanın daha önce ısıl işlem görüp görmediğini bize bildirin.
- İşlem sırasında parça bir miktar hareket eder; bu zaten amaçtır. Bu yüzden hassas yüzeylere işleme payı bırakın ve finişi gerilim gidermeden sonraya alın.
- Büyük kaynaklı parçalarda fırın ölçüsü sınırdır. Sığmayan parçalarda bölgesel ısıtma ya da titreşimle gerilim giderme alternatif olabilir.
- Yavaş soğutma şarttır; fırından erken çıkarılan parçada işlem boşa gider.
- Alüminyumda sıcaklık çok daha düşüktür (200-250 °C); çelik parametreleriyle işlem yapılırsa malzeme yumuşar.
Fiyatı ne belirler?
- Parça ağırlığı ve fırın hacmindeki yeri
- Et kalınlığı (tutma süresi)
- Isıtma ve soğutma rejiminin hassasiyeti
- Fırın yükü ve parti büyüklüğü
- Rapor talebi
Kalite kontrol ve belgeler
- Sıcaklık-zaman grafiği kaydı
- İşlem öncesi/sonrası sertlik kontrolü
- Ölçü ve gönye kontrolü
- Parti bazlı işlem kartı
Sık sorulan sorular
Gerilim giderme sertliği düşürür mü?
Doğru sıcaklıkta yapılırsa hayır. Ancak parça daha önce ıslah edildiyse, gerilim giderme sıcaklığı ıslah meneviş sıcaklığının altında kalmalıdır; aksi hâlde sertlik düşer. Bu yüzden parçanın ısıl işlem geçmişini bilmemiz gerekir.
Parçam işledikten sonra eğriliyor, çözüm bu mu?
Büyük ihtimalle evet. Kaba talaş kaldırıldığında iç gerilme dengesi bozulur ve parça hareket eder. Doğru sıra şudur: kaba işleme, gerilim giderme, ardından finiş işleme. Bu üçlü rotayla sorun genellikle tamamen çözülür.
Kaynaklı parçamda gerekli mi?
Kaynak sonrası hassas işleme yapılacaksa kesinlikle önerilir. Kaynak bölgesindeki gerilmeler, sonradan işlenen yüzeylerin ölçüsünü bozar. Yalnızca boyanacak ve montaja gidecek bir konstrüksiyonda ise çoğu zaman gerekmez.
Normalizasyondan farkı ne?
Normalizasyon 850-950 °C'de yapılır, yapıyı tamamen dönüştürür ve taneyi inceltir. Gerilim giderme ise 550-650 °C'de kalır, yapıyı değiştirmez, yalnızca iç gerilmeleri boşaltır. Amaçları farklıdır.
Ne kadar sürer?
Fırın çevrimi et kalınlığına bağlıdır; 25 mm kalınlık için yaklaşık 1 saat tutma süresi kuralı kullanılır. Isıtma ve yavaş soğutmayla birlikte tipik teslim süresi 3-5 iş günüdür.
İlgili sayfalar
Gerilim Giderme için teklif alın
3D modelinizi ya da elinizdeki yarı mamulü yükleyin; rotadaki tüm operasyonlar tek fiyatta ve tek faturada toplansın, üretimi tek panelden izleyin.
Anında Fiyat Alın